ಧರ್ಮ — ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯೇ ಅಥವಾ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೇ?

ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ

“ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವರ ನಂಬಿಕೆ, ಪೂಜೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚರಣೆ, ಮತ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಸ್ವರೂಪ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆಯೇ? ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಪೂರ್ವಜರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ ನಂಬುವುದೇ? ಅಥವಾ ಜೀವನದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ “ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ನಂಬಿಕೆ” ಅಥವಾ “ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ” ಎಂಬ ಸರಳ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಾಗದು. ಏಕೆಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾನುಭವದಲ್ಲಿದೆ.

1. “ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥ

“ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಧೃ’ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ‘ಧೃ’ ಎಂದರೆ ಧರಿಸುವುದು, ಉಳಿಸುವುದು, ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ತತ್ತ್ವವೇ ಧರ್ಮ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮತಪಂಥವಲ್ಲ. ಅದು:

ಜೀವನವನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುವ ಮಾರ್ಗ;

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ;

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ;

ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಆತ್ಮಾನ್ವೇಷಣೆ;

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ವಿವೇಕ.

ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಧರ್ಮವು ನಂಬಿಕೆಗಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಜೀವನತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ.

2. ನಂಬಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ನಾವು ಸ್ವತಃ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮಾತು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಂಬಿಕೆ. ನಂಬಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಗುರು, ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮಾನವಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನಗತ್ಯವಲ್ಲ. ಮಗು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ, ಸಾಧಕನೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುರು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು. ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಲು ನಂಬಿಕೆ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಬಹುದು.

ಆದರೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನೇ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿಕೆಯ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ

ನಂಬಿಕೆಯು:

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ;

ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ತರಬಹುದು;

ನೈತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ;

ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥದಾಚೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಹುದು;

ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು.

ಆದರೆ ನಂಬಿಕೆ ವಿವೇಕದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಅಂಧನಂಬಿಕೆಯಾಗಬಹುದು.

3. ನಂಬಿಕೆಯ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ

“ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರು”, “ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ”, “ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ” ಎಂಬ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಧರ್ಮದ ಜೀವಂತಿಕೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.

ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ನಂಬಿಕೆಯು:

ಭಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು;

ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು;

ಮತಾಂಧತೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು;

ಆಚಾರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದು;

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು;

ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸಬಹುದು.

ಒಂದು ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಮರೆತು, ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅನಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದರೆ, ಅದು ಧರ್ಮದ ಆಂತರಿಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಧರ್ಮವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಹೊಸ ಭಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಾರದು.

4. ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎಂದರೇನು?

ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂದೇಹಪಡುವುದಲ್ಲ; ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಆಂತರಿಕ ಹಂಬಲ. “ಇದು ಯಾಕೆ?”, “ಇದರ ಉದ್ದೇಶವೇನು?”, “ನಾನು ನಂಬಿರುವುದು ನಿಜವೇ?”, “ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸತ್ಯವೇನು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಆರಂಭ.

ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

> अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ।
“ಇದೀಗ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಆರಂಭವಾಗಲಿ.”

ಈ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರದ ಆರಂಭವೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೂ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅರಳಿವೆ. ನಚಿಕೇತನು ಯಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು; ಗಾರ್ಗಿಯು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು; ಶ್ವೇತಕೇತು, ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದರೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

5. ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಂಧನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲ; ಅಂಧನಂಬಿಕೆ.

ಶ್ರದ್ಧೆ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಇಡುವ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸ.
ಅಂಧನಂಬಿಕೆ ಎಂದರೆ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಶ್ರದ್ಧೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

> “ಇದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿರಬಹುದು; ನಾನು ಅಧ್ಯಯನ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇನೆ.”

ಅಂಧನಂಬಿಕೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

> “ಇದೇ ಸತ್ಯ; ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ತಪ್ಪು.”

ಹೀಗಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಪೋಷಕವಾದರೆ, ಅಂಧನಂಬಿಕೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.

6. ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಅಧರ್ಮವೇ?

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಧರ್ಮದ ವಿರೋಧವಲ್ಲ. ಅದು ಧರ್ಮದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಧನ.

ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ:

1. ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ವಿನಯಪೂರ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆ.

2. ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಹಂಕಾರಪೂರ್ಣ ವಾದ.

ಮೊದಲನೆಯದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ; ಎರಡನೆಯದು ವಿತಂಡವಾದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ವಿನಯ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯೂ ಇರಬೇಕು.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ರತೆ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ:

> तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।
ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವದಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ವಿನಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

7. ಧರ್ಮವು ಅನುಭವವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಗುರುತಾಗಬಾರದು

ವ್ಯಕ್ತಿ “ನಾನು ಧಾರ್ಮಿಕನು” ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ಕರುಣೆ, ನ್ಯಾಯ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು ಬಾಹ್ಯಮಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಓದುವವನು ಅಹಂಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದರೆ—ಇವು ಧರ್ಮದ ರೂಪಗಳಾಗಬಹುದೇ ಹೊರತು ಅದರ ಜೀವಂತ ಅನುಭವವಲ್ಲ.

ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ:

ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿರುವವನನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ?

ದುರ್ಬಲನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ?

ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೇವೆಯೇ?

ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಾಗ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ?

ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಹೇರುತ್ತೇವೆಯೇ?

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಎದುರು ನಮ್ಮ ಜೀವನವೇ ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.

8. ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಾನ

ಪೂಜೆ, ವ್ರತ, ಯಜ್ಞ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳು. ಅವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮರೆತು ಕೇವಲ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಅವು ಖಾಲಿ ರೂಪಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಒಳಗೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ನಡುವೆ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನೂ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು:

ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

ಇದು ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸತ್ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತರಬೇಕು?

ಆ ಪರಿವರ್ತನೆ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?

ಈ ಪರಿಶೀಲನೆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತದೆ.

9. ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಬಹುದೇ?

ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದರೂ, ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದರೆ ಅದು ಧರ್ಮಾನುಭವಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ ಯಾವುದನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಸಾಧಿಸದೆ ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸದೆ ಇರುವ ಮನಸ್ಸು ಸಂದೇಹವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಬಹುದು.

ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳು ಬೇಕು:

ಶ್ರವಣ — ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಲಿಸುವುದು;

ಮನನ — ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು;

ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ — ತಿಳಿದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು.

ಹೀಗಾಗಿ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಲ್ಲ; ಜಿಜ್ಞಾಸುವಿನೊಳಗೇ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.

10. “ನಾನು ಯಾರು?”—ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಕೇಂದ್ರ

ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ “ದೇವರು ಇದ್ದಾನೆಯೇ?” ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು “ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನಾನು ಯಾರು?” ಎಂಬುದು.

ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಸರು, ದೇಹ, ಜಾತಿ, ಮತ, ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ ಯಾರು?

ಈ ಆತ್ಮವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಗಿಂತ ನೇರ ಅವಲೋಕನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆತ್ಮವಿಚಾರದ ಸಾರವೂ ಇದೇ—ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನಂತ ವಾದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಂಬುವ ಅಥವಾ ಸಂದೇಹಿಸುವ ‘ನಾನು’ ಯ ಮೂಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದು.

11. ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮವು:

ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ;

ವಿವೇಕವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ;

ಭಯದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ;

ಮಾನವನನ್ನು ಮತ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಥದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ;

ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ;

ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ;

ಸತ್ಯ, ಕರುಣೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ;

“ನಾನು ಮಾತ್ರ ಸರಿ” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಾವ ನಂಬಿಕೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕರುಣಾಮಯ, ವಿವೇಕಶೀಲ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರರಹಿತನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಧರ್ಮದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ನಂಬಿಕೆ ಭಯ, ದ್ವೇಷ, ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಧರ್ಮದ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಮಾರೋಪ

ಧರ್ಮದ ಆರಂಭ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಆಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದು ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗಬಾರದು. ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು; ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಸಾಧನೆ ಆಳಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸ್ವಾನುಭವ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಸ್ವಾನುಭವವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬೇಕು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೀಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು:

> ನಂಬಿಕೆ ಧರ್ಮದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಬಹುದು;
ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಅದರ ಪಯಣ;
ಸ್ವಾನುಭವ ಅದರ ಸಾಕ್ಷಿ;
ಸತ್ಯ–ಕರುಣೆಯ ಜೀವನವೇ ಅದರ ಫಲ.

ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮ ಜಡಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಶ್ನೆ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಸಂದೇಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ, ಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ಒಂದಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಧರ್ಮ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಯಾವುದನ್ನೋ ನಂಬಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದಲ್ಲ; ನಂಬಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಆ ಸತ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು.