ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ
“ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವರ ನಂಬಿಕೆ, ಪೂಜೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚರಣೆ, ಮತ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಸ್ವರೂಪ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆಯೇ? ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಪೂರ್ವಜರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ ನಂಬುವುದೇ? ಅಥವಾ ಜೀವನದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ “ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ನಂಬಿಕೆ” ಅಥವಾ “ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ” ಎಂಬ ಸರಳ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಾಗದು. ಏಕೆಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾನುಭವದಲ್ಲಿದೆ.
1. “ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥ
“ಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಧೃ’ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ‘ಧೃ’ ಎಂದರೆ ಧರಿಸುವುದು, ಉಳಿಸುವುದು, ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ತತ್ತ್ವವೇ ಧರ್ಮ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮತಪಂಥವಲ್ಲ. ಅದು:
ಜೀವನವನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುವ ಮಾರ್ಗ;
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ;
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ;
ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಆತ್ಮಾನ್ವೇಷಣೆ;
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ವಿವೇಕ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಧರ್ಮವು ನಂಬಿಕೆಗಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಜೀವನತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ.
2. ನಂಬಿಕೆ ಎಂದರೇನು?
ನಾವು ಸ್ವತಃ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮಾತು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಂಬಿಕೆ. ನಂಬಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಗುರು, ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮಾನವಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನಗತ್ಯವಲ್ಲ. ಮಗು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ, ಸಾಧಕನೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುರು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು. ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಲು ನಂಬಿಕೆ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಬಹುದು.
ಆದರೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನೇ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂಬಿಕೆಯ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ
ನಂಬಿಕೆಯು:
ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ;
ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ತರಬಹುದು;
ನೈತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ;
ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥದಾಚೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಹುದು;
ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು.
ಆದರೆ ನಂಬಿಕೆ ವಿವೇಕದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಅಂಧನಂಬಿಕೆಯಾಗಬಹುದು.
3. ನಂಬಿಕೆಯ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ
“ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರು”, “ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ”, “ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ” ಎಂಬ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಧರ್ಮದ ಜೀವಂತಿಕೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.
ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ನಂಬಿಕೆಯು:
ಭಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು;
ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು;
ಮತಾಂಧತೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು;
ಆಚಾರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದು;
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು;
ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸಬಹುದು.
ಒಂದು ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಮರೆತು, ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅನಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದರೆ, ಅದು ಧರ್ಮದ ಆಂತರಿಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಧರ್ಮವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಹೊಸ ಭಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಾರದು.
