ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹೆಸರು ಪಂಡಿತ್ ಆರ್.ಎ. ಶೇಷಾದ್ರಿ ಗವಾಯಿಗಳು (21 ಮಾರ್ಚ್ 1924 – 19 ಮಾರ್ಚ್ 2003). ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ, ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ, ಲೇಖಕ, ಪ್ರಸಾರಕ, ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ.
ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಪಂಡಿತ್ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಗವಾಯಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಗಳು ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ
ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ
1924ರ ಮಾರ್ಚ್ 21ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾಪುರ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬರಾವ್ ಹಾಗೂ ತಿಮ್ಮಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಗವಾಯಿಗಳು ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇತ್ತು. ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ವಾಮನರಾವ್ ಮಾಸ್ತರ ಕಂಪನಿ, ತಳಕಲ್ ವೆಂಕಟರೆಡ್ಡಿ ಕಂಪನಿ, ಹಂದಿಗನೂರು ಸಿದ್ಧರಾಮಪ್ಪ ಕಂಪನಿ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಕೋಟಿ ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯನವರ ಅರವಿಂದ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮೊದಲಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ತೊರೆದ ಬಾಲಕ
1935ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ರಂಗಮಂದಿರದ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷದ ಶೇಷಾದ್ರಿ, ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲ್ಕೋಟಿ ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯ ಅವರ ವಾದನಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದರು. ಅವರ ಹಿಂದೆ ದಿನವೂ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯ, ನನ್ನ ಜೊತೆ ಬಂದರೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕಲಿಸುತ್ತೇನೆ”ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕ್ಷಣವೇ, ಶೇಷಾದ್ರಿಯವರು ಮನೆಗೆ ತಿಳಿಸದೇ ಸಂಗೀತದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದರು. ಮನೆಯವರು ಹುಡುಕಿಹುಡುಕಿ ಸುಸ್ತಾಗಿ, ಮಗ ಬದುಕಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಿಥಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರೆಂದು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ನಂತರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯನವರಿಂದ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕಲಿತ ಶೇಷಾದ್ರಿಯನ್ನು ನಂತರ ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಡಿತ್ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳ ಬಳಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗದಗದಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಕಾಲದ ಜೀವನ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಪಂಚೆಯಲ್ಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಗುರುಸೇವೆ, ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ಸಂಗೀತ ಎನ್ನುವ ತಪಸ್ವಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರು.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್, ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು, ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಹಾಗೂ ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ವೈಭವವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಶೇಷಾದ್ರಿ ಗವಾಯಿಗಳು 1944ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮನೆಮನೆಗೂ ತಲುಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ “ಅರವಿಂದ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಲಯ” ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅದರ ಮೂಲಕವೇ ಗಂಧರ್ವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಂಗೀತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುವ ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿದು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.
