ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ಮರುದಿನ ಜೈನ ಸಮಾಜದವರಿಂದ ‘ಮಿಚ್ಚಾಮಿ ದುಕ್ಕಡಂ’ (ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ದಿನ) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷತೆಗಳು
ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ: ವರ್ಷವಿಡೀ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
“ನನ್ನಿಂದ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮನಸ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ,” ಎಂಬ ಭಾವ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
ವೈರತ್ವ ತೊರೆಯುವುದು: ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಮಂತ್ರವೇ ‘ಅಹಿಂಸೆ’ ಮತ್ತು ‘ಕ್ಷಮೆ’. ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿದುಹಾಕಿ, ಹೊಸ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವುದು ಈ ದಿನದ ವಿಶೇಷ.
ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ: “ನಾನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಿ, ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಸ್ನೇಹವಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಯಾರ ಮೇಲೂ ವೈರವಿಲ್ಲ,” ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಸ್ಪರ ಆಲಿಂಗನ ಮತ್ತು ನಮನ: ಈ ದಿನ ಜೈನರು ಪರಸ್ಪರ ಕೈಮುಗಿದು ಅಥವಾ ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ‘ಮಿಚ್ಚಾಮಿ ದುಕ್ಕಡಂ’ ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಶುಭ ಕೋರುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ಜಾತಿ, ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಅಂತಸ್ತಿನ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಮಿಚ್ಚಾಮಿ ದುಕ್ಕಡಂ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಔಪಚಾರಿಕ ಕ್ಷಮಾಪಣೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ದ್ವೇಷರಹಿತರಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯ ಗುಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೀವಪರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
ದಿಗಂಬರ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ
ಆಚರಣೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಮತ್ತು ದಿಗಂಬರ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಚ್ಚಾಮಿ
ದುಕ್ಕಡಂ (ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ದಿನ) ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ
ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಿಸುವ ದಿನ
ಹಾಗೂ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
1. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ:
ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನರು ಆಚರಿಸುವ ಪರ್ಯೂಷಣ
ಪರ್ವವು 8 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪರ್ವದ
ಕೊನೆಯ ದಿನವಾದ ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು
ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ದಿವಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ: ಈ ದಿನವನ್ನು ‘ಸಂವತ್ಸರಿಕ
ಮಹಾಪರ್ವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸಂಜೆ
ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲರೂ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ
ಉಪಾಶ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಪರಸ್ಪರ ‘ಮಿಚ್ಚಾಮಿ
ದುಕ್ಕಡಂ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಮೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ
ಫೋನ್, ಸಂದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷಮಾಪಣಾ
ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಕ್ಷಮೆ
ಕೋರುವ ಪದ್ಧತಿ ಶ್ವೇತಾಂಬರರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.
2. ದಿಗಂಬರ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ :
ದಿಗಂಬರ ಜೈನರು ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವವನ್ನು 10
ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರ್ವವು ಭಾದ್ರಪದ
ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯಿಂದ ಅನಂತ ಚತುರ್ದಶಿಯವರೆಗೆ
ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮರುದಿನ ಅಂದರೆ ಭಾದ್ರಪದ
ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು (ಪ್ರತಿಪದೆ) ಕ್ಷಮಾಪಣಾ
ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಕ್ಷಮಾವಾಣಿ
ದಿವಸ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ: ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆಯಿಂದಲೇ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ
ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಜಿನಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ
ಸಭೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ.
ಕ್ಷಮಾವಾಣಿ ಸಮಾರಂಭ: ಸಮುದಾಯದ ಹಿರಿಯರು,
ಕಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ
ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳಿಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು,
ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಲಾಘವ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಕೈಮುಗಿದು
ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತಿ: ಅಶೋಕ ಚಿಕ್ಕಪರಪ್ಪಾ
ಪತ್ರಕರ್ತ – ಅನುವಾದಕ
