ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ನಾಡದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ, ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆ, ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದ ಮಹತ್ವ, ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ ಗೌರವಪೂಜೆ, ಜನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಬನ್ನಿಮಂಟಪದ ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಚರಣೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ರಾಜಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದವರೆಗೆ ಸಾಗುವುದು ನಾಡಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಡದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ, ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆ, ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು, ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ ಸಿಂಗಾರ, ಜನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳ ವೈಭವ ಹಾಗೂ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದ ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು—ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಮೈಸೂರು ನಗರವೇ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವವಲ್ಲ. ಅದು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ರಾಜಪರಂಪರೆ, ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆ, ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತಗಳು, ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಪರ್ವ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಜಂಬೂಸವಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ.
ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗುವ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆ, ವಿವಿಧ ಕಲಾತಂಡಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ ಸಿಂಗಾರ ಮತ್ತು ಬನ್ನಿಮಂಟಪದ ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತಿನವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಮಹಾನವಮಿಯ ಆಯುಧಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಗಜ-ಅಶ್ವ ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನವಾದ ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಗಜ-ಅಶ್ವ ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇವು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ರಾಜಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆಗಳು.
ಆಯುಧಪೂಜೆ
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಆಡಳಿತ, ಸೇನಾಬಲ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ, ಭರ್ಜಿ, ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣ ಹಾಗೂ ಇತರ ಆಯುಧಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ವಿಜಯದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ದೈವಾನುಗ್ರಹದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ ಆಯುಧಪೂಜೆಯ ಮೂಲಭಾವನೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಇಂದು ಜನರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರಮನೆಯ ಆಯುಧಪೂಜೆಯು ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಜಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಪೂಜೆ
ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ರಾಜವಂಶಗಳ ಸೇನೆ, ಸಾರಿಗೆ, ರಾಜಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.
ಗಜಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಹೂಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶ್ವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಆನೆಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಪೂಜೆ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು. ಗಜಪಯಣದ ಮೂಲಕ ಕಾಡಿನ ಶಿಬಿರಗಳಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಕರೆತರುವ ಆನೆಗಳು ಹಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಶಬ್ದ, ಜನಸಂದಣಿ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
