ಜನವರಿ 12 — ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜಯಂತಿ. 1893ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 — ಅಮೇರಿಕಾದ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಮಾಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಣದ ದಿನ. ಈ ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲ. ಒಂದು ಭಾರತ ತನ್ನ ಮಹಾನ್ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನವಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಬೃಹತ್ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ದಿನ.

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರ ಚಿಕಾಗೋ ಭಾಷಣವೊಂದನ್ನೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸುದೀರ್ಘ ದೇಶ ಪರ್ಯಟನೆ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನ, ರಾಜಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಅಪರಿಚಿತ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ವಿಶ್ವವೇ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ಕೇಳಿದ ಆ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಭಾಷಣ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಕಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋಲಂಬಸ್‌ನಿಂದ ಚಿಕಾಗೋವರೆಗೆ…

ಕ್ರಿ.ಶ. 1893ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ 1492ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಟ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡವನ್ನು ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ Indians ಎಂದು ಕರೆದ ಘಟನೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾ ವೇಗವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿದ್ದವು.

ಅಂತಹ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ 1893ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ World’s Columbian Exposition ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಕೊಲಂಬಸ್ ಆಗಮಿಸಿದ 400ನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಿತ್ತು. ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದವು.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದದ್ದು Parliament of the World’s Religions — ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನ. 1893ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 27ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು. ಕೆಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ವಾದ ಹೀಗಿತ್ತು:

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವೊಂದೇ. ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದೇ ಅನಗತ್ಯ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ತೋರಿಸಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಧರ್ಮೀಯರನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು ಇಂತಹ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ—ಅದೇ ವೇದಿಕೆ ಮುಂದೆ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದ ಕೇವಲ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಗಮನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು!

ನರೇಂದ್ರನಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದರವರೆಗೆ

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ ಎಂಬ ಯುವಕನ ಜೀವನ ಮತ್ತೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. “ದೇವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರನಾಥರು ಕೊನೆಗೆ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ನರೇಂದ್ರನಾಥರು ನಂತರ ಸನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಾದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕೇವಲ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಅವರು ಭಾರತವನ್ನೇ ಸುತ್ತಿದರು.

ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೆ, ಅರಮನೆಗಳಿಂದ ಬಡವರ ಗುಡಿಸಲುಗಳವರೆಗೆ, ಪಂಡಿತರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರವರೆಗೆ—ಅವರು ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಮುಖವನ್ನು ಕಂಡರು. ಈ ದೇಶದ ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ಅಜ್ಞಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದೆಡೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ—ಈ ವೈರುಧ್ಯವೇ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿತು.

ಖೇತ್ರಿ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅದ್ಭುತ ಪಾಠ

ದೇಶ ಪರ್ಯಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ ಮಹಾರಾಜರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜಮಹಾರಾಜರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಖೇತ್ರಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೂ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮೂರ್ತಿಪೂಜೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿದ್ದವು. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ರಾಜನ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉಗುಳುವಂತೆ ಮಂತ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ರಾಜನ ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಉಗುಳಲು ಮಂತ್ರಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಹಿಂಜರಿದರು. ಆಗ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಹೇಳಿದರು:

“ರಾಜ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ. ನೀನು ಉಗುಳುವುದು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಏಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತೀಯ?” ಮಂತ್ರಿಯ ಉತ್ತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿತು. ಅವರು, “ಈ ಚಿತ್ರ ಕೇವಲ ಕಾಗದವಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ರಾಜನನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ರಾಜನಷ್ಟೇ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಆಗ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ರಾಜನತ್ತ ತಿರುಗಿ, ಇದೇ ಭಾವನೆಯನ್ನೇ ಹಿಂದೂಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ನಂತರ ಆ ಮೂರ್ತಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಭಕ್ತನ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಆರಾಧಿಸುವ ದೈವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಳವಾದರೂ ಆಳವಾದ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಖೇತ್ರಿ ಮಹಾರಾಜರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾರುಹೋದರು. “ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯೇ ಚಿಕಾಗೋದ ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಅವರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಅಮೇರಿಕಾ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.

ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯೂ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿತ್ತು

ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ದೇಶ ಪರ್ಯಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜಮಹಾರಾಜರು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರೂ ಒಬ್ಬರು. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಮೈಸೂರು ರಾಜಮನೆತನವೂ ಅವರನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇತ್ತು: “ನಾನು ಹೋಗಬೇಕೇ? ಹೋದರೆ ಯಾರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು?” ಅವರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಗಿಂತ ದೇಶದ ಕೀರ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಸಂಕಲ್ಪ

ದೇಶ ಪರ್ಯಟನೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತುದಿಯಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಈಜಿ, ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಧ್ಯಾನವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯವೇ ಅವರ ಧ್ಯಾನದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಶತಮಾನಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಬಡತನ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತವನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಅವರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಕೊನೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಹಡಗನ್ನೇರಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.

ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ ಸಂಕಷ್ಟ!

ಇಂದು ನಾವು ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಚಿಕಾಗೋ ತಲುಪಿದಾಗ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಭಾರತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿ. ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ—ಅವರ ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಚಿಕಾಗೋದಂತಹ ದುಬಾರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಅಲ್ಪ ಹಣವೂ ಖರ್ಚಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಮುಂದೇನು?

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರದೋ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಡೆಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎದುರಾಯಿತು. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ವತಃ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿತು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಸ್ಥರನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಚಹಾಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಚಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ ಅವರು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅವರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರೆಂದರೆ, ಅವರ ಶಿಫಾರಸು ಪತ್ರದ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ,

“ಪ್ರಖರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವೇನು?”

ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಸಮ್ಮೇಳನದ ಆಯೋಜಕರಿಗೆ ಬರೆದ ಶಿಫಾರಸು ಪತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಅರ್ಥಾತ್—ಅಮೇರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈ ಭಾರತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ತಕ್ಕಡಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಎರಡು-ಮೂರು ದಿನಗಳ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಬ್ಬ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸನಿಗೆ ಈ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು!

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 1893 — ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ದಿನ

ಕೊನೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು 1893ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಚಿಕಾಗೋದ ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನಿಂತರು. ಅಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು.

ಮುಂದೆ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನಸ್ತೋಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿದ್ದರೆಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮೂಹದ ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಅನುಭವ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರವಚನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐವತ್ತು-ಅರವತ್ತು ಜನರ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಯೋಜಕರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಮುಂದಾದರೂ ಅವರು, “ಈಗ ಬೇಡ, ನಂತರ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಮುಂದೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊನೆಗೆ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯತ್ತ ಬರಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗಾಗಲೇ ದಿನವಿಡೀ ಹಲವು ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಭಿಕರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

“ಈ ಭಾರತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿ ಏನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ?” ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವಿದ್ದರೂ, ಹೊರಡುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರನ್ನು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಗಂಟಲು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೇಳಿದರು:

“Sisters and Brothers of America!”

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ— “ಅಮೇರಿಕಾದ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಹೋದರ ಸಹೋದರಿಯರೇ!” ಅಷ್ಟೇ! ಆ ಒಂದು ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲೇ ಸಭಾಂಗಣದ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮನ್ನು “Ladies and Gentlemen” ಎಂದು ದೂರವಿಡದೆ, “ಸಹೋದರ ಸಹೋದರಿಯರೇ” ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದ ರೀತಿಯೇ ಸಭಿಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಇಡೀ ಸಭಾಂಗಣ ಕರತಾಡನದಿಂದ ಮೊಳಗಿತು. ಆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಭಾಂಗಣದ ಹೊರಗಿದ್ದವರಿಗೂ ಒಳಗೆ ಏನೋ ವಿಶೇಷ ಘಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿತು. ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಕೆಲವರು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಬಂದರು. ಸಭಾಂಗಣ ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತು. ಚಪ್ಪಾಳೆ ನಿಂತ ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಮೊಳಗಿದ ಧ್ವನಿ

ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಭಾಷಣ ಕೇವಲ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಭಾಷಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಏಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಭಾರತದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅವರ ಭಾಷಣದ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ. ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮಾತು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಮರುದಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದ!

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 1893. ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಚಿಕಾಗೋ ಸಮ್ಮೇಳನದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದ ಯುವ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಭಾಷಣ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಹಾವಾಡಿಗರು, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮಾಜದ ದೇಶವೆಂಬ ಏಕಮುಖ ಚಿತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಜನರನ್ನು “ಉದ್ಧಾರ” ಮಾಡಲು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳು ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಕಾಗೋ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿತು:

“ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವನ್ನು ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಯೇ?” ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಆಯೋಜಕರು ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತಾಯಿತು. ದಿನವಿಡೀ ಇತರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ, “ಇನ್ನೂ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಭಾಷಣ ಇದೆ” ಎಂಬುದೇ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರುಗಳಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಂದಿದ್ದ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.

ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಯೂರೋಪಿನವರೆಗೆ

ಚಿಕಾಗೋ ಭಾಷಣದ ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತೊಂದು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳು ಆರೋಪಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಜ್ಞಾನ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮುಂದೆ ಆ ಆರೋಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಹೆಸರು ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಹರಡಿತು

ಇತ್ತ ವಿದೇಶದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಹೆಸರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಲುಪತೊಡಗಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿಸಿದವು. “ನಾವು ಹೀನರಲ್ಲ.” “ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಿಂದುಳಿದದ್ದಲ್ಲ.” “ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವಿದೆ.” ಎಂಬ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಿತ್ತಿದರು. ವಿದೇಶದ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅವರ ದಿಟ್ಟತನ ಭಾರತೀಯ ದೇಶಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಪಾರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು. ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಹನೀಯರ ಮೇಲೆ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.

ಭೋಗಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತ್ಯಾಗಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣಿಗೆ…

ಅಮೇರಿಕಾದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಗಣ್ಯಾತಿಗಣ್ಯರು ಕಾದಿದ್ದರು. ಹಡಗಿನಿಂದ ಇಳಿದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಭಾರತದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸುರಿದುಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಿದ್ದವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು:

ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೋಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ದೇಹ ಅಪವಿತ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಈಗ ಅದನ್ನು ತ್ಯಾಗಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮಾತು ಅವರ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ಕೇವಲ ಹುಟ್ಟಿದ ನೆಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ತ್ಯಾಗ, ಜ್ಞಾನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಭೂಮಿ.

ಕೇವಲ 39 ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕು… ಆದರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಚಿಂತನೆ!

ವಿದೇಶದಿಂದ ಮರಳಿದ ನಂತರವೂ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಜೀವನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿದರು. ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಂತೆ ನೋಡಿದರು. ಆದರೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಸ, ಕಠಿಣ ಜೀವನ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಆಹಾರ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ ಅವರ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.

ಕೊನೆಗೆ 1902ರ ಜುಲೈ 4ರಂದು, ತಮ್ಮ 39ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ದೇಹತ್ಯಾಗಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಾತು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ: “ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದರೂ, ನನ್ನ ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೇ ಇರುತ್ತೇನೆ.” ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಇಂದಿಗೂ ಸತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆಗೆ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಏಕೆ ಬೇಕು?

ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಬದಲಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಂದಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯೊಳಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಯಾರು? ನನ್ನ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ನಾನು ಏನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು? ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಕೊಡುಗೆ ಏನು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆ ಆಧುನಿಕತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಸಿನಿಮಾ ನಾಯಕರನ್ನು, ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಂಧಾನುಕರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಶಿಸ್ತು, ದೇಶಪ್ರೇಮ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಅವರು ಯುವಕರಿಗೆ ಕೇವಲ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದಿನ ಸನ್ಯಾಸಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಯುವಕರಿಗೂ ಹೊಸ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ಚಿಂತಕ. ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊಳಗಿಸಿದ ಆ ಒಂದು ಸಂಬೋಧನೆ—

“Sisters and Brothers of America!”

ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಷಣದ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಪುನರುದ್ಘೋಷವಾಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಯುವ ಸನ್ಯಾಸಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ದೇಶದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕೇಳಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ, 1893ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಆ ಧ್ವನಿ ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದಿಗ್ವಿಜಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸದ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ದೇಶ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಕಥೆ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆ ಆಧುನಿಕತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ವಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು , ಸಿನಿಮಾ ನಾಯಕರಗಳು, ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪ್ರಬುಧ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ನಾಯಕರುಗಳು ಎಂದು ನಂಬಿ ಅವರನ್ನೇ ಅಂಧಾನುಕರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪುತ್ತಿರುವ ಸಮದಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಏನಂತೀರೀ?

ನಿಮ್ಮವನೇ

ಉಮಾಸುತ