ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ದಸರಾ ಮೈಸೂರು ದಸರಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯ ನೆಲೆಯ ಕಥೆ, ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾದ ರಾಜ ವೈಭವದ ಪಯಣ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವರಾತ್ರಿ ಬಂದಾಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೊದಲು ಬರುವುದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾ. ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ, ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು, ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ, ವಾದ್ಯ–ವೈಭವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ?
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತೇ?
ಇಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತು
ದಸರಾ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ರಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿತೇ?
ದಸರಾ ಅಥವಾ ಮಹಾನವಮಿ ಆಚರಣೆ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ರ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನದು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನವಮಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿ, ಸಂಪತ್ತು, ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಅದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ಪತನದ ನಂತರ ಆ ಪರಂಪರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಆದ್ದರಿಂದ 1610ರ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಮೊದಲನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ವಿಜಯನಗರದ ಮಹಾನವಮಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ರೂಪಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜೋತ್ಸವದ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಿದರು. ಅಧಿಕೃತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸವೂ 1610ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ I ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಆಚರಿಸಿದುದನ್ನು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
1610, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ
17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1610ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಿದರು ಎಂಬ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು ಇದನ್ನು ವಿಜಯೋತ್ಸವ ಅಥವಾ ವಿಜಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಕೇವಲ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು:
- ರಾಜನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರದರ್ಶನ,
- ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ,
- ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತ,
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ,
- ಕಲೆ–ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉತ್ಸವ,
- ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರಮನೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ
ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ದಸರಾವನ್ನು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಓದಬಹುದು. ರಾಜನ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು? ರಾಜ್ಯ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧ? ಸೇನೆ ಎಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠ? ಅರಮನೆಯ ವೈಭವ ಹೇಗಿದೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ದಸರಾ ಉತ್ಸವವೇ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ದೆಹಲಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಪಥ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನವರಿ 26ರ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಪೆರೇಡ್ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
