ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಮನ ಜಯಂತಿ ಅಥವಾ ವಾಮನ ದ್ವಾದಶಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವ ವಾಮನಾವತಾರವು ಕೇವಲ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅಹಂಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿನಯ, ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ.
ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಾಗ ಅಚ್ಯುತಾಯ ನಮಃ, ಅನಂತಾಯ ನಮಃ, ಗೋವಿಂದಾಯ ನಮಃ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಾಯ ನಮಃ, ವಾಮನಾಯ ನಮಃ ಎಂದು ಜಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ‘ವಾಮನ’ ಎಂದರೆ ಕುಳ್ಳಗಿನ ರೂಪ. ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ’ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಅಳೆಯುವ ಮಹಾವಿಶ್ವರೂಪ.
ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು, ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅದಿತಿ ದೇವಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ವಾಮನನು ಅವತರಿಸಿದನೆಂದು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ವಾಮನ ಜಯಂತಿ ಅಥವಾ ವಾಮನ ದ್ವಾದಶಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಾರು?
ವಾಮನಾವತಾರದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ವಿರೋಚನನ ಪುತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆತ ಅಸುರ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ದಾನಶೀಲತೆ ಹಾಗೂ ವಚನಪಾಲನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹಿಂದೆ ಭೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಆತ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಮ ಅಹಂಕಾರಿ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯವನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕವನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳ ಲೋಕವನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಆಕಾಶವನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಪದೇ ಪದೇ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇಂತಹ ಯುದ್ದಹ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಭಲ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅಸುರರ ರಾಜ ಬಲಿಯು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗಿ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಅಸುರರ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಜೀವಿನಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ನೀದಿ ಬಲಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ್ದ ಉಳಿದ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಮೇಲೇ ಧಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಇಂದ್ರನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಆ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ದೈವಿಕ ರಥ, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ವರವಾಗಿ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅದಿತಿ–ಕಶ್ಯಪರ ಮಗನಾಗಿ ವಾಮನನ ಅವತಾರ
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಭಲನಾದ ಬಲಿಯು ಇಂದ್ರನ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಂಚುಹಾಕುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ಇಂದ್ರನು, ಬಲಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಆಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಅವನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆರಾಧ್ಯದೈವನಾದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ದಶಾವತಾರದ ಐದನೇ ಅವತಾರವಾಗಿ ವಾಮನನಾಗಿ ಅವತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನದಂದು ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಅದಿತಿ ದಂಪತಿಗಳ ಸುಪುತ್ರನಾಗಿ ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೋಡಲು ಕುಳ್ಳಗೆ ಮುದ್ದಾಗಿದ್ದ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ವಾಮನ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಆತನಿಗೆ ಚೌಲ ಮತ್ತು ಉಪನಯನಗಳು ಮುಗಿದು ಆತ ಸಕಲ ವೇದಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ.
