ನೀರು, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮೈಸೂರಿನ ಕನಸು ಕಂಡ ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ
ನಾನು ಬದುಕಿರುವುದು ನನ್ನಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ. ಇದು ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬದುಕಿನ ಆಶಯವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಮಾತು.
ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬಾಲಕ… ಬೀದಿ ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಓದಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ… ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಲು 60 ಕಿ.ಮೀ. ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಓಡಿಹೋದ ಹುಡುಗ. ತಾಯಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಸಾಲದ ₹15 ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ… ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.
ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಖಡಕ್ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಗೇಟ್ಗಳವರೆಗೆ, ಸಿಂಧ್ನ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಿಂದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದವರೆಗೆ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯವರೆಗೆ—ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣ. ಅವರು ಕೇವಲ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಯೋಜನಾಕಾರ, ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರೇರಕ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕನಸುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಡೇ ಆಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸದಾಕಾಲವೂ ದೇಶ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಜನಸೇವೆಗೇ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಶತಾಯುಷಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಗಳು ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಜೋಗದ ಜಲಪಾತ ನೋಡಿ “Oh my God! What a waste!” ಎಂದರಂತೆ!
ಶರಾವತಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಮಳೆ. ಶರಾವತಿ ನದಿ ಮೈದುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಜೋಗ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ, ರಾಣಿ, ರೋರರ್ ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಧಾರೆಗಳು ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಾ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿವೆ. ಅಂತಹ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರು ತಮ್ಮ ದಿವಾನರೊಂದಿಗೆ ಜೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ಜಲಪಾತದ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಂಡ ಅರಸರು,
“ಆಹಾ! ಅದ್ಭುತ! ಎಷ್ಟು ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ!”
ಎಂದು ದಿವಾನರತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ, ದಿವಾನರ ಬಾಯಿಂದ ಬಂದ ಮಾತು:
“Oh my God! What a waste!”
ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಇಷ್ಟು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಹೀಗೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತಿದೆ; ಇದನ್ನು ಜನರ ಒಳಿತಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ! ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೃಢವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಿಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೌಖಿಕ ಪ್ರಸಂಗವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಆದರೆ ಆ ಮಾತಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಚಿಂತನೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ: ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು? ಇದೇ ಅವರ ಜೀವನದ ತತ್ವ.
1861 ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೇಧಾವಿ
ಇಂದಿನ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಸೊಬಗಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್
