ಜಗುಲಿ, ಕೇವಲ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಕಾಲದ ಬದುಕಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು!

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಹಳೆಯ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಸಿಮೆಂಟ್‌ನ ವೇದಿಕೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿದ ಚಾಪೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಂಬ ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರು ಎರಡು ನಿಮಿಷ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವುದು ಅದೇ ಜಗುಲಿ ಅಥವಾ ಜಗುಲಿ ಕಟ್ಟೆ

ಇಂದು ನಾವು ಅದನ್ನು ಮನೆಯ ವೆರಾಂಡಾ, ಸಿಟ್‌ಔಟ್ ಅಥವಾ ಪೋರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿಯ ಎತ್ತರದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ದಿಣ್ಣೆ (Dhinnai) ಎಂಬ ಪದವೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮಧ್ಯಂತರ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.  ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜಗುಲಿ ಕೇವಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಮನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ,  ಅದು ಊರಿನ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಭಾಂಗಣ, ಅದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳ, ಅದು ಮಕ್ಕಳ ಆಟದ ಮೈದಾನ, ಅದು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಸೇತುವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅಂಥ ಜಗುಲಿ ಏಕೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು? ಅಲ್ಲಿ ಏನೇನು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು? ಹೊರ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಿದ್ದರೇ? ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿಇಂದು ಆ ಜಗುಲಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು? ಜಗುಲಿ ಎಂದರೆ ಏನು?

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯೇ ಜಗುಲಿ. ಇದು ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಸೇರಿದ ಜಾಗವೂ ಅಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಜಾಗವೂ ಅಲ್ಲ. ಒಳಗೂ ಅಲ್ಲ ಹೊರಗೂ ಅಲ್ಲ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸೇತುವೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜಾಗವನ್ನು transition space ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜಾಗವು ಮನೆಯ ಖಾಸಗಿ ಬದುಕನ್ನು ರಸ್ತೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೆರಳು, ಗಾಳಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿ ಸ್ವಾಗತಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗುಲಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ನೋಡುವುದಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊರ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ಜಗುಲಿಯೇ ಮೊದಲ ತಂಗುದಾಣ.

ಇಂದಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲೂ ಹೋಟೆಲ್, ಲಾಡ್ಜ್, ಗೆಸ್ಟ್‌ಹೌಸ್, ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಊರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ, ನಡೆದು, ಸೈಕಲ್ ಅಥವಾ ಬಸ್ಅದೇ ಸಂಚಾರದ ಸಾಧನಗಳು. ಸಂಜೆಯಾದರೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆಗ ಪರಿಚಯದವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಇವತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ ಎನ್ನುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅತಿಥಿಯನ್ನೂ ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಜಗುಲಿಯೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಚಾಪೆ ಹಾಸಿ, ಒಂದು ಹೊದಿಕೆ ಕೊಟ್ಟು, ನೀರು ಕುಡಿಸಿ, ಊಟ ಮಾಡಿಸಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದ ಪರಿಚಿತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಥವಾ ದಾರಿಹೋಕರು ಮನೆಯ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಕುಳಿತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಿಣ್ಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಾರಿಹೋಕರಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆಪ್ತರಾಗದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆಗಳೆಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಗುಲಿ ಮನೆಯ ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು!

ಇಂದು ಮನೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಬಂದರೆ  ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಲು ಮಾರುವವರು ಬಂದರೆ ಜಗುಲಿಯ ಬಳಿಯೇ ನಿಂತು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತರಕಾರಿ ಮಾರುವವರು ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯವಹಾರ. ಯಾರಾದರೂ ದಾರಿ ಕೇಳಲು ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಾತುಕತೆ. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರು ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಹರಟೆ. ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕ ಬಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. ಅಂದರೆ,

ಮನೆಯ ಒಳಗಿನ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡೇ ಹೊರಗಿನವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ.

ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜಗುಲಿ ಊರಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ರ!

ಸಂಜೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಹಿರಿಯರು ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರು ಪೇಪರ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು, ಏನು ಸಮಾಚಾರ? ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು, ನಿನ್ನೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬಂದವನು ಏನು ಹೇಳಿದ ಗೊತ್ತಾ? ಎಂದು ಹೊಸ ಸುದ್ದಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೃಷಿಯವರೆಗೆ ಮಳೆಯ ವಿಚಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯವರೆಗೆ ಮದುವೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಊರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲೇ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಿಣ್ಣೆಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕೂಡ ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾತುಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ರಾಜಕೀಯ–ಕ್ರೀಡೆ–ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೂ ಇಂಥ ಜಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಂದರೆ ಇಂದಿನ WhatsApp Group + Facebook + News Channel + Local Discussion Forumಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ, ಅದರ ಮಾನವೀಯ ರೂಪವೇ ಜಗುಲಿ!

ಜಗುಲಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಕ್ಕಳ ಆಟದ ಮೈದಾನ

ಇದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ Play Room ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಂತೆ Common Area ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜಗುಲಿ ಇತ್ತು! ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕುಂಟಾಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಲ್ಲು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟ ಗೋಲಿ ಚೌಕಾಬಾರ ಅಳಗುಳಿ ಮನೆ ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆ ಬೊಂಬೆಗಳ ಆಟ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಆಟ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಮಕ್ಕಳು ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿರಿಯರು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಗಟು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕಾಲಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಏನು? ಎಂದು ಕೇಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗುಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯ ಜಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮಾತು, ಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಕಲಿಯುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಾಲೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಿಣ್ಣೆ/ವೆರಾಂಡಾಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಆಟ, ಓದು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.

ಜಗುಲಿಯ ಶಾಲೆ ಕೂಡ ಇತ್ತು!

ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳ ಮುಂಭಾಗದ ಜಾಗವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗುರು ಬಂದರೆ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಪಾಠ ಹೇಳುವುದು. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮುಂಭಾಗದ ಜಾಗವನ್ನು ಪಾಠ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಜಗುಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪಾಠಶಾಲೆ! ಹಿರಿಯರ ಕಚೇರಿ ಕೂಡ ಜಗುಲಿಯೇ! ಮನೆಯ ಅಜ್ಜ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜಿ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅವರ ಬಳಿ ಹೋದವರು ಖಾಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಾದರೂ ಕುಟುಂಬದ ವಿಚಾರ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಾದರೂ ಊರಿನ ವಿಷಯ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನಾನುಭವವೇ ಅವರ Google!

ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಭಜನೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂಭಾಗದ ಈ ಜಾಗ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಮನೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಜಗುಲಿಯ ಮೂಲಕ ಬೀದಿಗೂ ಹರಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜಗುಲಿ ಮನೆಯ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಆಗಿತ್ತು! ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಮುಚ್ಚಿದ/ಅರ್ಧಮುಚ್ಚಿದ ಜಾಗ ನೇರ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾಳಿ ಬೀಸುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳ ವೆರಾಂಡಾ ಮತ್ತು ದಿಣ್ಣೆ ನೆರಳು, ಗಾಳಿ, ಉಷ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಫರ್ ಆಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು  ಅಂದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಫ್ಯಾನ್, AC, ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಂ, ಬಾಲ್ಕನಿ ಎಂದು ಬೇರೆಬೇರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಮನೆಗಳು ಒಂದೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಿದ್ದವು.

ಹಾಗಾದರೆ ಜಗುಲಿ ಏಕೆ ಮಾಯವಾಯಿತು?

ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಒಂದೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ.

ಬದುಕಿನ ರೀತಿಯೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಜಾಗದ ಬೆಲೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ನಿವೇಶನ. ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿ ಜಾಗ. ಇಂದು ನಗರದ ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚದರ ಅಡಿಗೂ ಬೆಲೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗುಲಿ ಇದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊಠಡಿ, ಪಾರ್ಕಿಂಗ್, ಅಂಗಡಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಗೇಟ್, ಕಾರ್ ಶೆಡ್ ಬಂದವು.

ಮನೆಗಳು ರಸ್ತೆಯಿಂದ ದೂರವಾದವು

ಹಳೆಯ ಮನೆ ರಸ್ತೆಗೇ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಜಗುಲಿ. ಜಗುಲಿಯ ಮುಂದೆ ರಸ್ತೆ. ಇಂದು ಮನೆಗೆ ಎತ್ತರದ compound wall. ಅದರ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಗೇಟ್. ಅದರೊಳಗೆ ಕಾರ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆಯೂ ರಸ್ತೆಯೂ ನಡುವಿನ ಮಾನವೀಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಿಣ್ಣೆ/ವೆರಾಂಡಾಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ compound walls ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರವೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಾರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಜಗುಲಿಯ ಜಾಗವನ್ನು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು!

ಇದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬದಲಾವಣೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಅಜ್ಜ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ನಂತರ ಸ್ಕೂಟರ್ ನಿಂತಿತು. ಆಮೇಲೆ ಕಾರು ನಿಂತಿತು. ಜಗುಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಶೆಡ್ ಆಯಿತು!

ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಹಳೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಬಂದವು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮನೆಯ ಮುಂದೆಯೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಗುಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಂ ಒಳಗೆ. ಬಾಲ್ಕನಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟದ ಮೈದಾನ ಕೆಳಗೆ. ನೆರೆಮನೆಯವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು Common Area. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗುಲಿ ಎಂಬ ವೈಯಕ್ತಿಕ–ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಧ್ಯಂತರ ಜಾಗದ ಅಗತ್ಯವೇ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.

Privacy ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆ ಬದಲಾಗಿದೆ

ಹಿಂದೆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೆರೆಮನೆಯವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಮಾತ್ರ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ನಮ್ಮದೇ ಪ್ರಪಂಚ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬಲವಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದರೆ ಖಾಸಗಿತನ. ಗೇಟ್ ಮುಚ್ಚಿದರೆ ಭದ್ರತೆ. ಕಿಟಕಿ ಮುಚ್ಚಿದರೆ AC. ಹೀಗಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಮನೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.

ಟಿವಿ ಜಗುಲಿಯ ಜಾಗವನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಂದಿತು

ಇದು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಸಂಜೆ ಆಯಿತೆಂದರೆ ಮನೆಯವರು ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಟಿವಿ ಬಂದ ಮೇಲೆ? ಎಲ್ಲರೂ ಮನೆಯೊಳಗೆ. ಒಂದು ಪರದೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಟುಂಬ. ನಂತರ ಮೊಬೈಲ್. ನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ. ಇಂದು ಒಂದೇ ಮನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಜನರು ನಾಲ್ಕು ಪರದೆಗಳ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿರಬಹುದು. ಜಗುಲಿ ಖಾಲಿಯಾಯಿತು ಆದರೆ ಮಾತುಕತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ವೆರಾಂಡಾ ಮತ್ತು ದಿಣ್ಣೆಗಳ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ಒಳಾಂಗಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು AC, ಟಿವಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್  ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ರಸ್ತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ

ಹಿಂದಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ. ಸೈಕಲ್. ನಡೆದು ಹೋಗುವ ಜನ. ಮಕ್ಕಳ ಆಟ. ಇಂದು? ಕಾರು, ಬೈಕ್, ಬಸ್,  ಹಾರ್ನ್, ಧೂಳು, ವಾಹನಗಳ ವೇಗ ಹೀಗಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಸುಖಕರವೂ ಸುರಕ್ಷಿತವೂ ಅಲ್ಲ. ವೆರಾಂಡಾಗಳು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ನಡುವೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಜಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಜೀವನವೂ ನಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು; ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮನೆಗಳು ರಸ್ತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೂ ಇದೆ.

ಆದರೆ ಜಗುಲಿ ಮಾಯವಾದದ್ದು ಎಂದರೆ ಅದರ ಅಗತ್ಯವೂ ಮಾಯವಾಯಿತೇ?

ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ಈ ಕಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇಂದು ಕೂಡ ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಯಾರಾದರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗ. ನೆರೆಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜಾಗ. ಮಕ್ಕಳು ಆಟವಾಡುವ ಜಾಗ. ಹಿರಿಯರು ಸಂಜೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗ. ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಕುಳ್ಳಿರಿಸುವ ಜಾಗ. ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಸಗಿತನಕ್ಕೂ ಹೊರಗಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಮೃದುವಾದ ಸೇತುವೆ.

ಅಗತ್ಯ ಮಾಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ರೂಪ ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಿಣ್ಣೆ/ವೆರಾಂಡಾ ರೀತಿಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ತರಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಜಗುಲಿ ಮಾಯವಾದದ್ದು ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾದ್ದರಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ? ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ವಿಧಾನವೇ ಬದಲಾಗಿದ್ದರಿಂದವೇ? ಬಹುಶಃ ಉತ್ತರ ಎರಡೂ ಇರಬಹುದು.

ಇಂದು ಜಗುಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದರೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು?

ಹಳೆಯದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನಕಲು ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಬಹುದು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗ. ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ ಒಂದು semi-open sit-out. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸಂಜೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಥಳ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಟದ ಜಾಗ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂದೇ ಬರಬೇಕಿಲ್ಲದ ಅತಿಥಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಜಾಗ. ಅಂದರೆ

ಆಧುನಿಕ ಮನೆ ಆದರೆ ಜಗುಲಿಯ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ! ಜಗುಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡದ ಭಾಗವಲ್ಲ ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡಿ. ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅಜ್ಜನಿಗೆ ಊರಿನ ಅರ್ಧ ಜನರ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪರಿಚಿತರು. ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅಜ್ಜಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೂ ಒಂದು ಕಥೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊರ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದವನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಲು ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವವರು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದರು. ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದವನಿಗೆ ಕೇಳುವ ಕಿವಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮದುವೆ ಇದ್ದರೆ ಸುದ್ದಿ ಹರಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಬ್ಬ ಬಂದರೆ ಜಗುಲಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳು ಬೆಳೆದದ್ದು ಅಲ್ಲೇ. ಹಿರಿಯರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳೂ ಅಲ್ಲೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗುಲಿ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಜಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚುಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ವೇದಿಕೆ.

ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ ಆದರೆ ಜಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ! ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರ. ಹಿಂದೆ ಚಿಕ್ಕ ಮನೆ. ಆದರೆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಜಗುಲಿ. ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಎಲ್ಲವೂ. ಹಿಂದೆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗ. ಇಂದು ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾರು. ಹಿಂದೆ ಸಂಜೆ ನೆರೆಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತು. ಇಂದು ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಟ್. ಹಿಂದೆ ಮಕ್ಕಳು ಜಗುಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಟ. ಇಂದು ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೇಮ್. ಹಿಂದೆ ಹೊರ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ಜಗುಲಿ. ಇಂದು Booking.com! ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಗಳ ಸರಳತೆ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

ಜಗುಲಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಕಟ್ಟಬೇಕೇ?

ಬಹುಶಃ ಹಳೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮರಳಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮರಳಿ ತರಬಹುದು. ಮನೆಯೂ ಸಮಾಜವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರಬಾರದು. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಖಾಸಗಿತನವಿರಲಿ. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಭದ್ರತೆಯಿರಲಿ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಒಂದು ಜಾಗ ಇರಲಿ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಗ ಇರಲಿ. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಗ ಇರಲಿ. ಅತಿಥಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಗ ಇರಲಿ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಗ ಇರಲಿ. ಅದೇ ಜಗುಲಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಆ ಸಣ್ಣ ಜಗುಲಿ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಇಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಬೀದಿಯ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಕೇವಲ ಮೂರು–ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಜಾಗವಲ್ಲ. ಅದು

ಮನೆಯೂ ಊರೂ ಸೇರುವ ಜಾಗ. ಹಿರಿಯರೂ ಕಿರಿಯರೂ ಸೇರುವ ಜಾಗ. ಅತಿಥಿಯೂ ಆತಿಥೇಯನೂ ಸೇರುವ ಜಾಗ. ಕಥೆಯೂ ಬದುಕೂ ಸೇರುವ ಜಾಗ. ಮಕ್ಕಳ ಬಾಲ್ಯವೂ ಹಿರಿಯರ ನೆನಪುಗಳೂ ಸೇರುವ ಜಾಗ. ಆ ಜಗುಲಿ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ಫೋಟೋ ನೋಡಿದಾಗ, ಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಬಾಗಿಲಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣು ಹೋಗುವುದು ಆ ಜಗುಲಿಯ ಕಡೆಗೆ!

ಏನಂತೀರೀ?

ನಿಮ್ಮವನೇ

ಉಮಾಸುತ