“ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ದಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ, ಮರಣಾನಂತರವೂ ಒಂದು ಕೊರತೆ ಕಾಡಿತು ಅದು ಚಿನ್ನದ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ ಅನ್ನದ ಕೊರತೆ !
ಮಹಾಭಾರತದ ಮಹಾ ದಾನಿ ಕರ್ಣನ ಬದುಕು ಹೀಗೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ತನ್ನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದ ಯಾರನ್ನೂ ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸದ ಕರ್ಣನಿಗೆ, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಮಾಡಿದ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಎಂಬ ಅರಿವಾಯಿತು. ಆ ಕೊರತೆಯೇ ಮುಂದೆ ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.
ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿರುವ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಅವಕಾಶ. ಈ ಭಾವನೆಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ರೂಪ ನೀಡುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆ ಕರ್ಣನದು.
ಕುಂತಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಋಷಿ ದುರ್ವಾಸರಿಂದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಮಂತ್ರ ದೊರೆತಿತ್ತು. ತಾನು ಯಾವ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೂ, ಆ ದೇವತೆಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ವರ ಅದು.
ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕುಂತಿ ಸೂರ್ಯದೇವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು. ಸೂರ್ಯದೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದಿವ್ಯ ಶಿಶುವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಆ ಮಗುವಿನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕವಚ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳು ಇದ್ದವು.
ಆದರೆ ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿದ್ದ ಕುಂತಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಭಯ ಕಾಡಿತು. ಹೃದಯದ ನೋವಿನಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟಳು.ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಸಾರಥಿ ಅಧಿರಥ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ರಾಧೆ ಕಂಡು ಸಾಕಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಕರ್ಣನು ರಾಧೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬೆಳೆದನು.ಆತನ ಜನ್ಮದ ರಹಸ್ಯ ಆತನ ಬದುಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟಿತು.
ಅಪಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಅರಳಿದ ದಾನಶೂರನಾದ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನ ಜನ್ಮಪರಿಚಯದ ಕೊರತೆ ಅವನನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಿತು.ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯಾ ಪಟುವಾಗಿದ್ದರೂ, “ನೀನು ಯಾರು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು.
ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ ಕರ್ಣನನ್ನು ಅಂಗದೇಶದ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಕರ್ಣನು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕರ್ಣನ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಗುಣ “ದಾನಶೀಲತೆ”. ಅವನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದವನು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೀಡದೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಅವನಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಇಂದ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕರ್ಣನ ಸಹಜ ಕವಚ-ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಲೂ, ಅವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಕರ್ಣನು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು.ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕರ್ಣನ ಹೆಸರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ “ದಾನವೀರ ಕರ್ಣ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಮರವಾಗಿದೆ.
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನು ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನು ಹತನಾದನು.ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರು ಅವನು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣನೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.
ಕುಂತಿಯ ಹೃದಯವನ್ನೇ ಒಡೆದುಹಾಕಿದ ಸತ್ಯ ಅದು.“ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾದವನು ಕರ್ಣನೇ,” ಎಂದು ಕುಂತಿ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಪಾಂಡವರು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದರು.ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಎದುರಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ.
ಮರಣಾನಂತರ ಕರ್ಣನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು.ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ವೈಭವ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಹಾರವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನ, ರತ್ನ, ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು! ಎಷ್ಟೇ ನೋಡಿದರೂ ಅನ್ನವಿರಲಿಲ್ಲ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.
“ನಾನು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ದಾನ ಮಾಡಿದೆ. ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಚಿನ್ನ, ರತ್ನ, ಸಂಪತ್ತು ಯಾವುದನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಅನ್ನ ಏಕೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ?” ಎಂದು ಆತ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.ಆಗ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಅಂಶ ನೆನಪಾಯಿತು.
ಕರ್ಣನು ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ-ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಜನ್ಮರಹಸ್ಯವೇ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಮೂಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ, ತರ್ಪಣ, ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವೂ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ದಾನದ ಪುಣ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಅನ್ನಜಲದ ಋಣ ಮಾತ್ರ ತೀರಿರಲಿಲ್ಲ.
ಕರ್ಣನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ, ತರ್ಪಣ, ಅನ್ನದಾನ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನ.
ಕರ್ಣನು ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ, ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಆ ಅವಧಿಯೇ ಮುಂದೆ “ಪಿತೃಪಕ್ಷ”ಅಥವಾ “ಮಹಾಲಯ ಪಕ್ಷ”ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.ಈ ಕಥೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಪುರಾಣ, ಜನಪದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ—ನಾವು ಎಷ್ಟೇ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿದರೂ, ಎಷ್ಟೇ ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತಂದ ಪೂರ್ವಜರ ಋಣವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಪಿತೃಪಕ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ “ಸತ್ತವರಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ” ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದು “ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ” ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ರಕ್ತ, ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಪರಂಪರೆ, ಆಚರಣೆ, ಜೀವನಾನುಭವ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ.ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ.
ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿರಬಹುದು.
ಅನೇಕರನ್ನು ಕಂಡಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಸರಪಳಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯೇ ನಾವು.ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ದೇವಋಣ, ಋಷಿಋಣ ಮತ್ತು ಪಿತೃಋಣಗಳಂತಹ ಋಣಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷವು ಈ ಪಿತೃಋಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಕಾಲ. ಕರ್ಣನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ ಅನ್ನದ ಮಹತ್ವ. ಚಿನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಂಚಬಹುದು.
ಆದರೆ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ, ತರ್ಪಣ, ಅನ್ನದಾನ ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆತಿದೆ.“ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಜೀವನದ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ.”
