ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ (ಸುಮಾರು 12ನೇ ಶತಮಾನ) 

ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಕವಯತ್ರಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಶರಣೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯನಿಧಿ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರದ ಉಡುತಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವ (ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ) ನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೇಶಾಂಬರೆಯಾಗಿ ಬದುಕಿದವರು. ಬಸವಕಲ್ಯಾಣದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಶರಣರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿ, ಅವರ ವಚನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.

ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
ಜನ್ಮಸ್ಥಳ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡುಗಣಿ).
ಅಂಕಿತನಾಮ: ಇವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ ‘ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’.
ವೈರಾಗ್ಯ ಜೀವನ: ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸತ್ಯದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೂದಲನ್ನೇ ವಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ (ಕೇಶಾಂಬರಿ) ವೀರವನಿತೆ.
ಅನುಭವ ಮಂಟಪ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣನವರಂತಹ ಶರಣರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಐಕ್ಯ ಸ್ಥಳ: ಶ್ರೀಶೈಲದ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದ ಕದಳಿ ವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯರಾದರು.
ವಚನಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿ, ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಇದೆ.
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಉಡುತಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಕೇವಲ ಕವಯತ್ರಿಯಲ್ಲದೆ, ಸ್ತ್ರೀ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾರೆ

ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ: ಒಂದು ಕಿರು ಪರಿಚಯ

ಕಾಲ : ಸುಮಾರು 12ನೇ ಶತಮಾನ

ತಂದೆ-ತಾಯಿ : ನಿರ್ಮಲಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸುಮತಿ

ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ : ಶ್ರೀಶೈಲದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ

ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತ : ‘ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’

ಸಾಧನೆ ಕೇಶಾಂಬರಿಯಾಗಿ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದು, ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದು

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನ ಸಾಲು “ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದಂತೆಯೆ?”

ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು:

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಅವರ ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಕಟುವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಇದೆ.

ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ: ಅನುಭವ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಇವರನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅಕ್ಕ ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳು ಅವರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ: ದೈಹಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮದ ಸೌಂದರ್ಯ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ದಿಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ ಅವರು.

“ಲೌಕಿಕದ ಮದುವೆ ಕ್ಷಣಿಕ, ಅಲೌಕಿಕದ ಮದುವೆ ಶಾಶ್ವತ” ಎಂಬ ತತ್ವದಡಿ ಬದುಕಿದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾರ್ಶನಿಕರು.