ನಾನು ಬದುಕಿರುವುದು ನನ್ನಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ. ಇದು ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬದುಕಿನ ಆಶಯವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಮಾತು.

ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬಾಲಕ… ಬೀದಿ ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಓದಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ… ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಲು 60 ಕಿ.ಮೀ. ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಓಡಿಹೋದ ಹುಡುಗ. ತಾಯಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಸಾಲದ ₹15 ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ… ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಗೇಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ, ಸಿಂಧ್‌ನ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಿಂದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದವರೆಗೆ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯವರೆಗೆ—ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣ. ಅವರು ಕೇವಲ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಯೋಜನಾಕಾರ, ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರೇರಕ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕನಸುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಡೇ ಆಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸದಾಕಾಲವೂ ದೇಶ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಜನಸೇವೆಗೇ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಶತಾಯುಷಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಗಳು ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಜೋಗದ ಜಲಪಾತ ನೋಡಿ “Oh my God! What a waste!” ಎಂದರಂತೆ!

ಶರಾವತಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಮಳೆ. ಶರಾವತಿ ನದಿ ಮೈದುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಜೋಗ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ, ರಾಣಿ, ರೋರರ್ ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಧಾರೆಗಳು ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಾ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿವೆ. ಅಂತಹ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರು ತಮ್ಮ ದಿವಾನರೊಂದಿಗೆ ಜೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ಜಲಪಾತದ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಂಡ ಅರಸರು,

“ಆಹಾ! ಅದ್ಭುತ! ಎಷ್ಟು ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ!”

ಎಂದು ದಿವಾನರತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ, ದಿವಾನರ ಬಾಯಿಂದ ಬಂದ ಮಾತು:

“Oh my God! What a waste!”

ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಇಷ್ಟು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಹೀಗೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತಿದೆ; ಇದನ್ನು ಜನರ ಒಳಿತಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ! ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೃಢವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಿಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೌಖಿಕ ಪ್ರಸಂಗವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಆದರೆ ಆ ಮಾತಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಚಿಂತನೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ: ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು? ಇದೇ ಅವರ ಜೀವನದ ತತ್ವ.

1861 ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೇಧಾವಿ

ಇಂದಿನ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಸೊಬಗಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1861ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ ಇಂದಿನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಈ ಬಾಲಕ ಮುಂದೆ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಹೊರೆ ಬಿತ್ತು. ವಿಧವೆಯಾದ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಿಲ್ಲಬಾರದೆಂದು ಇತರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ತಾಯಿಯ ಕಷ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಆಗಲೇ ಮನದಟ್ಟಾಗಿತ್ತು.

ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡುತ್ತೀಯಾ?

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಾಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದಿದೆ.

ಒಂದು ದಿನ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನೀರು ಕೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬರ. ಬಾವಿಗಳು ಬತ್ತಿದ್ದವು. ಬಹುದೂರದಿಂದ ನೀರು ಹೊತ್ತು ತಂದಿದ್ದ ಗುರುಗಳ ಪತ್ನಿ ಬಾಲಕ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನಿಗೆ ನೀರು ಕೊಟ್ಟರು. ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು, ನೀನು ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆ ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಊರಿನ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತೀಯಾ? ಎಂದು ಕೇಳಿದರಂತೆ. ಆ ಮಾತಿನ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಆಗ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ,

ಸರಿ… ನಿಮ್ಮ ಬಾಯಿಹರಕೆಯಂತೆ ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ. ಎಂದು ಹೇಳಿದನೆಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಬಾಲಕ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಜ್ಞನಾದದ್ದು ಇತಿಹಾಸ.

1875: ಬೆಂಗಳೂರಿನತ್ತ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಬಾಲಕ

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ 1875ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸೋದರ ಮಾವ ಎಚ್. ರಾಮಯ್ಯ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು. ಅವರು ವೆಸ್ಲಿ ಮಿಷನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಸೇರಿದರು. ಆದರೆ ಮಾವನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾವನಿಗೆ ಹೊರೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ವಾರಾನ್ನದ ಮೂಲಕ ಊಟ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಓದು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಾರಾನ್ನ ಪದ್ಧತಿ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.

₹12 ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ 60 ಕಿ.ಮೀ. ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ!

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವುಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ₹12 ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮಾವನ ಬಳಿ ಹಣ ಕೇಳಲು ಸಂಕೋಚಪಟ್ಟರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟರು. ಚಪ್ಪಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆ ತಲುಪಿದರು. ತಾಯಿ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದು, ಇಷ್ಟು ರಾತ್ರಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಹೇಳಿದರು: ಅಮ್ಮ, ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕ ₹12 ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಓದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಗನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ಅವರು ನೆರೆಯ ಮನೆಯ ಉದಾರಿ ಶೆಟ್ಟರ ಬಳಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ₹15 ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಮಗನ ಕೈಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟರು. ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. ಸ್ನಾನ. ತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ಉಪಾಹಾರ. ಮತ್ತೆ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನತ್ತ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ! ಆದರೆ ಶಾಲೆಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ 11 ಗಂಟೆ ಮೀರಿತ್ತು. ಗುಮಾಸ್ತರು ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ದಿಕ್ಕು ತೋಚದೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತರು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಬಾಲಕನ ಅಳಲನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದು,ಹುಡುಗನ ಅರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಪಾಸ್ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಅವರ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಫಲಿತಾಂಶ ಬಂದಾಗ, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸಂಗತಿ.

ಬಡತನ ಸೋಲಿಸಲಿಲ್ಲ… ಅದು ಅವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು

ಮುಂದೆ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟು ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1880ರಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪಾಸಾದರು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ದೊರೆಯಿತು. 1881ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಮೂರು ವರ್ಷದ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ ಬಾಂಬೆ Public Works Department (PWD)ನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪಯಣದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.

ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜಲತಂತ್ರ

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ನೀರಿನ ಗೇಟ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. 1903ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ weir floodgate ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುಣೆಯ ಸಮೀಪದ ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿದಾಗ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಲು ಹಾಗೂ ಜಲಾಶಯದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಈ ತಂತ್ರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.  ಇದು ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮಹತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆ.

ಹೈದರಾಬಾದ್ ಪ್ರವಾಹ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸವನ್ನೇ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಎಂಜಿನಿಯರ್

1908ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಸಿ ನದಿ ಭೀಕರವಾಗಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದು ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಜನಜೀವನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮರು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ನೆರವು ಕೋರಿದರು. ದೇಶದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದಾಗ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅವರು ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. 1909ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಸಲಹಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ನಗರದ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಪ್ರವಾಹ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಾನು ಬರುವುದಿಲ್ಲ!

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ ವಿ.ಪಿ. ಮಾಧವರಾವ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಚೀಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ:

ವಿಶೇಷವಾದ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಹೀಗೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.

ದಿವಾನ ಸ್ಥಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ತಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಮಾತು ಪಡೆದರು!

ಮುಂದೆ 1912ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಿವಾನರಾದರು. ಅವರು 1912ರಿಂದ 1918ರವರೆಗೆ ದಿವಾನರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅವರ ಜೀವನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾರಾಜರ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಬಂದ ಲಕೋಟೆಯನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತೆರೆದು ನೋಡಲು ಕೇಳಿದರು.

ಅದು ದಿವಾನರಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರ. ತಾಯಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಅಬ್ಬಾ! ಬೇಗ ಒಪ್ಪಿಕೊ ಎಂದರು.

ಆಗ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಯಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಾತು ಪಡೆದರಂತೆ ಈ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಬಂಧು–ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಫಲ ಕೊಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೀವು ನನಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ತಾಯಿ ಒಪ್ಪಿದರು. ಅವರು ದಿವಾನರಾದರು. ಈ ಘಟನೆ ದೃಢ ದಾಖಲೆಗಿಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೀವನಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಡಳಿತ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರೂಪವೇ ಬದಲಾಯಿತು!

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ 1912–1918ರ ಅವಧಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಧುನಿಕೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲಘಟ್ಟ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆ–ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ + ಕೈಗಾರಿಕೆ + ನೀರಾವರಿ + ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ + ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ + ಕೃಷಿ + ವಿದ್ಯುತ್ + ಉದ್ಯೋಗ = ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಈ ಚಿಂತನೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಮಾದರಿಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಅವರ ಕಾಲದ ಅಥವಾ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ:

• ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ (KRS)
• ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
• ಭದ್ರಾವತಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆ
• ಮೈಸೂರು ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಸೋಪ್
• ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಬೂನು ಕಾರ್ಖಾನೆ
• ಶ್ರೀಗಂಧ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ
• ಮೈಸೂರು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ
• ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು
• ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
• ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
• ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
• ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
• ಮೈಸೂರು ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್
• ವೃತ್ತಿ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1916ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ದಿವಾನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೈಲುಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.  ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ವೃದ್ಧಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಕೆಲವು ಜೀವನಚರಿತ್ರಾ ಮೂಲಗಳು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 4,568ರಿಂದ 11,294ಕ್ಕೆ ಏರಿತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಅಲ್ಲ

ಇಂದು ನಾವು KRS ಎಂದರೆ ಬ್ರಿಂದಾವನ ಗಾರ್ಡನ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ. ನೀರು, ನೀರಾವರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ವಿದ್ಯುತ್, ಕೃಷಿ,. ಕೈಗಾರಿಕೆ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ  ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಂಡ್ಯ ಭಾಗದ ನೀರಾವರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಮೂಲವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು “ಆಧುನಿಕ ಮೈಸೂರಿನ ನಿರ್ಮಾತೃ” ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.

ಮಂಡ್ಯ ರೈತನ ಬದುಕಿಗೆ ನೀರು ತಂದ ಮಹಾಯೋಜನೆ

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೃಷಿಗೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದವು. KRS ನೀರು ಬಂದ ನಂತರ ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೇ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು. ಕಬ್ಬು, ಅಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ನೀರಾವರಿ ನೆರವಾಯಿತು. ಮೈಸೂರು–ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳು ಹೀಗಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮಂಡ್ಯದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆ ಅಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಮಹತ್ವ ಅರಿತ ಇಬ್ಬರು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ನೆನಪು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಒಬ್ಬ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ನ ಕನಸು – ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೈಸೂರು

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು: ಕೇವಲ ಕೃಷಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬೇಕು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೇಕು. ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಕು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿಂತನೆಯೊಂದೇ, Industrialise or Perish. ಭಾರತ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಅವರ ಆಲೋಚನೆ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರು ನಂತರ 1920ರಲ್ಲಿ Reconstructing India ಮತ್ತು 1934ರಲ್ಲಿ Planned Economy for India ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ, ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗಳು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಯೋಜಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಭದ್ರಾವತಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನವರೆಗೆ…

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯಿತು. ಭದ್ರಾವತಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಸಾಬೂನು ಉದ್ಯಮ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಎಣ್ಣೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಭಾಗ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಚೇರಿ ಅಲ್ಲ. ಅದು, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಕೌಶಲ್ಯ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಸಬೇಕು. ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಇಂದಿನ Make in India, Skill Development, Industrial Corridors ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನುವುದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ.

ಮೈಸೂರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ… ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಸೇವೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ:

• ಸಿಂಧ್‌ನ ಸುಕ್ಕುರ್ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ
• ಪುಣೆಯ ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯ
• ಹೈದರಾಬಾದ್ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ
• ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನ ಟೈಗರ್ ಡ್ಯಾಂ
• ಸೂರತ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸೇವೆ
• ವಿವಿಧ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು
• ಶಿಮ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ
• ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ

ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಕೆನಡಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಗಡಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತರ ದೇಶಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ? ಅದರಿಂದ ಭಾರತ ಏನು ಕಲಿಯಬಹುದು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸದಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತು.

ಸರ್” ಎಂಬ ಗೌರವ

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ ನೈಟ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್ (KCIE) ಗೌರವ ನೀಡಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು “Sir M. Visvesvaraya” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.  ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಗೌರವ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಇತ್ತು.

1955 – ಭಾರತ ರತ್ನ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಭಾರತ ರತ್ನವನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರ 100ನೇ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದ ನೆಹರೂ ಅವರು ಆಗಮಿಸಿ ಶುಭ ಕೋರಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.  ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ದೇಶವೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕ್ಷಣ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಓದಿದ ಹುಡುಗ

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಾಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಹಠವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯನ್ನು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು; ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಹಣದಿಂದ ಕೊಂಡ ಮೇಣದಬತ್ತಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆಯದಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಶಿಸ್ತು, ಮಿತವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಲುವು ಹಲವು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಹನದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲೂ ನಿಯಮ!

ಅವರ ದಿವಾನಗಿರಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗ ಹೀಗಿದೆ: ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸರ್ಕಾರದ ವಾಹನ ಬಳಸಿದರೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಾಹನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಪಾಠ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ಎಂದರೆ ಯಾರದ್ದೋ ಹಣವಲ್ಲ—ಅದು ಜನರ ಹಣ. ಈ ಒಂದು ತತ್ವವನ್ನು ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ!

ರೈಲು ಅಪಘಾತ ತಪ್ಪಿಸಿದ ರೋಚಕ ಪ್ರಸಂಗ

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಮನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದಿದೆ.

ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಠಾತ್ತನೆ ರೈಲಿನ ಚಕ್ರಗಳ ಚಲನೆಯ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಏನೋ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ರೈಲಿನ ತುರ್ತು ಸರಪಳಿ ಎಳೆದರು. ರೈಲು ನಿಂತಿತು.  ಇಷ್ಟು ನಟ್ಟ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾಯ್ತಪ್ಪಾ ಎಂದು ಗಾರ್ಡ್ ಆದಿಯಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ರಾಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಯಾರೆಂದು ಅರಿಯದೇ, ಎಲ್ಲೋ ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿನಲ್ಲಿ ಚೈನ್ ಎಳೆದಿರಬೇಕೆಂದು ಅವರನ್ನುಗದರಿಸಿದಾಗ, ರಾಯರು ದಯವಿಟ್ಟು ಅಪಾರ್ಥ ಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್ ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ಹಳಿ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ರೈಲು ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅನಾಹುತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಚೈನ್ ಎಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಸಂಯಮದಿಂದ ಹೇಳಿದರಂತೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಟಾರ್ಚ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹಾಗೇ ರೈಲ್ವೇ ಹಳಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ರೈಲು ನಿಂದಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಬಿರುಕನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದಂತೆ. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಬೋಗಿಯ ಕಂಪನದ ಶಬ್ಧ ಬದಲಾಗಿದ್ದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದ ರಾಯರು ಮುಂದೊದಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅವಘಡವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗ. ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವುದೇ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಗುಣ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

100 ವರ್ಷ ದಾಟಿದರೂ ಕಲಿಕೆಯ ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ!

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಿಯೊಬ್ಬರು ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಿಮಗೆ ಏನಾದರೂ ಬೇಕೇ? ಎಂದು ಕೇಳಿದರಂತೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು, Oxford ಹೊಸ dictionary ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಅಂತೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಂಗ್ಲ ಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರಂತೆ. ಅದನ್ನು ತರಿಸಬೇಕು ಎಂದರಂತೆ. ಈ ಘಟನೆಗೂ ನೇರ ದಾಖಲೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಅದು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ: ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಕಲಿಯುವ ಆಸೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಾರದು. ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣೆ ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು?

ಅವರು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದರು?

ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ:

ಜನನ – 15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1861
ನಿಧನ – 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 1962

ಅಂದರೆ ಅವರು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷ 6 ತಿಂಗಳು 30 ದಿನ ಬದುಕಿದ್ದರು.  1962ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಬದುಕಿದ ಶತಮಾನ ಕೇವಲ ವರ್ಷಗಳ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕೀಕರಣದ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಅವರ ಕೊನೆಯ ದಿನದವರೆಗೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ – ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಬಹುದು?

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಂಗತಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಡತನವನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಕಾಶದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ದಿವಾನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಧಿಕಾರದ ಆಸನವನ್ನಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಸನ್ನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಬಹುದು?

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ನಿಜವಾದ ಪರಂಪರೆ ಏನು?

ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಇಂದು ಕೂಡ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪರಂಪರೆ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲ.

ಅದು ಒಂದು ಚಿಂತನೆ. ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಜ್ಞಾನ ಬೇಕು. ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೇಕು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬೇಕು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ನೀರು, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೇಕು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಯೋಜನೆ ಬೇಕು. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಂದ ಏನು ಕಲಿಯಬೇಕು?

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಇದೆ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇದೆ. AI ಇದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನ ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ? ₹12 ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ 60 ಕಿ.ಮೀ. ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯುತ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಣ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸೌಲಭ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರು ಓದಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಜೀವನ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದು: ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ.  ಸಂಕಲ್ಪದ ಕೊರತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 – ಕೇವಲ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಡೇ ಅಲ್ಲ

1968ರಿಂದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಂದು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಡೇ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಒಮ್ಮೆ ₹12 ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಹಣವಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟ ಬಾಲಕ, ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ “Sir” ಎಂಬ ಗೌರವ ಪಡೆದ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ 19ನೇ ದಿವಾನನಾದ. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಿದ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಜಲಗೇಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರೂಪಿಸಿದ. KRS ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ. ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಪರವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ. 1920ರಲ್ಲಿ “Reconstructing India”, 1934ರಲ್ಲಿ “Planned Economy for India” ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ 1955ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪಡೆದ.  1861ರಿಂದ 1962ರವರೆಗೆ ಬದುಕಿದ ಅವರ ಶತಮಾನದ ಜೀವನ ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಅಧ್ಯಾಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಬಾರದು. ಕನಸು ಕಾಣುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದಿನವಾಗಬೇಕು. ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದಿನವಾಗಬೇಕು. ನನ್ನಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಏನು ಸಾಧ್ಯ? ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದಿನವಾಗಬೇಕು.

ಸರ್ ಎಂ.ವಿ. – ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ!

ಅವರು ಹೋದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರು ಇನ್ನೂ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅವರು ಬೆಳೆಸಿದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕನಸು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಂದು ದೇಶದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಹಾರ ಹಾಕುವುದಲ್ಲ.

• ಅವರಂತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವುದು.
• ಅವರಂತೆ ಸಮಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು.
• ಅವರಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕಾಣುವುದು.
• ಅವರಂತೆ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನದವರೆಗೂ ಕಲಿಯುವುದು.
• ಅವರಂತೆ “ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ನಾನು ಏನು ಕೊಡಬಹುದು?” ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದು.

ಅದೇ ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ. ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಯ ಬಡ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ, ತನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮ, ಶಿಸ್ತು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಡೀ ದೇಶದ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಥೆ ಇದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ—

ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕೇವಲ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲ… ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹಾನ್ ಶಿಲ್ಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಭಾರತ ರತ್ನ ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಶತಶತ ನಮನಗಳು. 

ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಶೋತ್ತಮ ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನಿಗೇ ತಪ್ಪದ ಕಳಂಕ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಗೆ ತಟ್ಟದೀತೇ? ಎನ್ನುವಂತೆ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಿಲ್ಲರ್ಸ್ ಆಯೋಗದ ತೀರ್ಪಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ನಾಲ್ಸಡೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅಸಮಧಾನದಿಂದಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಬದಿಗೊಡದೇ, ದಿವಾನ್ ಗಿರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೇ ನೀಡಿದ ನಂತರವೂ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಒಂದು ನಯಾ ಪೈಸೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ, ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವು ಜಾತೀವಾ(ವ್ಯಾ)ದಿಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವಾಗ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ  ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ವಿರುದ್ಧ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವವರು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರವೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಪಡೆದರೂ, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಂತಹ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಇಂಜೀನಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನೆನೆಯುವಾಗ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ದುಃಖ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಹೆಮ್ಮೆಯೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ ಅಲ್ವೇ? ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನೇ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿ ಜೀವಿತಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ದಂತಕತೆಯಾಗಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಗಳೇ ಸರಿ.

ಏನಂತೀರೀ?

ನಿಮ್ಮವನೇ

ಉಮಾಸುತ